زنان پرچم دار غدیر
حضور زنان در حجة الوداع بارزترین و ماندگارترین نوع شرکت در صحنه‏ هاى اجتماعى است. اخبار فراوانى که به وسیله راویان زن از این مراسم عظیم نقل شده، گویاى تلاش گسترده زنان در پاسدارى از این میراث مقدس است.
کد خبر: ۴۲۲۳۸
تاریخ انتشار: ۰۴ مرداد ۱۴۰۰ - ۰۹:۰۰ - 26 July 2021
عید غدیر
شواهد موجود در کتب تاریخی گویای این حقیقت است که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) از آغاز رسالت با رویکرد عمده زنان به آیین توحیدی روبرو شد. اولین پذیرنده اسلام (خدیجه)، اولین شهیده (سمیه) و بانوانی که از سابقین و مهاجران شمرده می‌شدند نمونه روشنی از مشارکت زنان در عرصه‌های اجتماعی را به نمایش می‌گذارند.
حضور زنان در حجة الوداع بارزترین و ماندگارترین نوع شرکت در صحنه‌های اجتماعی است. اخبار فراوانی که به وسیله راویان زن از این مراسم عظیم نقل شده، گویای تلاش گسترده زنان در پاسداری از این میراث مقدس است. دستاورد‌های بانوان در عرصه اخبار غدیر به دو گروه عمده تقسیم می‌شود:

الف. اخبار زنان صحابی

در سال دهم هجری، با اعلام پیامبر (صلی الله علیه و آله)، مؤمنان بسیاری از شهر‌های مختلف به سوی مدینه روان شده، در حومه شهر مسکن گزیدند و به انتظار موسم حج نشستند؛ حجی که بعد‌ها به حجة الوداع، حجة الاسلام، حجة البلاغ، حجة الکمال، حجة التمام شهرت یافت. پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) روز شنبه، پنج یا شش روز قبل از آغاز ذی حجة، از مدینه حرکت کرد. در این سفر همه زنان و اهل بیت پیامبر با وی همراه بودند. گروهی از این بانوان حدیث غدیر را نقل کرده اند؛ که نام و روایتشان چنین است:
۱. حضرت زهرا (سلام الله علیه)
حضرت فاطمه زهرا (سلام الله علیه) یگانه یادگار رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) است، که همچون دیگر اهل بیت (علیهم السلام) بار‌ها به یادآوری واقعه غدیر پرداخت.
نگاهی به سخنان آن بزرگوار جایگاه وی در عرصه اخبار غدیر را آشکار می‌سازد:
گروهی از انصار، برای توجیه خطای خویش، به ایشان گفتند: اگر مطالب شما را قبل از بیعت با دیگران می‌شنیدیم با غیر علی بیعت نمی‌کردیم. حضرت فرمود:
آیا پدرم در روز غدیر برای کسی جای عذر باقی گذاشت؟  و نیز در جواب محمود بن لبید که پرسیده بود: آیا از سخنان پیامبر دلیلی بر امامت علی دارید؟
فرمود: شگفتا، آیا روزغدیر را فراموش کردید؟!
محمود بن لبید گفت: آن روز چنان بود، ولی از آنچه به شخص شما اشاره شده، بگویید.
حضرت فرمود: خدا را شاهد می‌گیرم، شنیدم [پیامبر]فرمود: علی بهترین کسی است که در میان شما جانشین خود قرار می‌دهم. علی (علیه السلام) امام و جانشین بعد از من است و دو فرزندم حسن و حسین و نه تن از فرزندان حسین امامان نیک اند. اگر از آنان اطاعت کنید، شما را هدایت خواهند کرد و اگر با آنان مخالفت ورزید، تا قیامت اختلاف در میان شما حاکم خواهد بود.
روایتی با سند بسیار دقیق و مشهور بیان می‌دارد که دختر بزرگوار پیامبر حدیث غدیر را چنین بیان فرمود:
قال رسول الله (صلی الله علیه و آله): «من کنت ولیه فعلی ولیه و من کنت امامه فعلی امامه.»
رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود: هر که من سرپرست اویم علی سرپرست اوست و هر که من امام او هستم علی امام اوست. احتجاجی از فاطمه زهرا به وسیله چند تن از زنان به این صورت روایت شده است:
قالت: انسیتم قول رسول الله (صلی الله علیه و آله) یوم غدیر خم، من کنت مولاه فعلی مولاه و قوله: انت منی بمنزلة هارون من موسی علیهما السلام.
آیا سخن رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در روزغدیرخم را فراموش کرده اید، که فرمود: هر که من مولای او هستم علی مولای اوست و آیا سخنش را فراموش کرده اید که فرمود: تو نسبت به من مانند هارون نسبت به موسی هستی. حضرت فاطمه زهرا (س) عمر خویش را در راه اثبات ولایت امیرمؤمنان به انصار و مهاجرین صرف نمود و سرانجام نیز در همین راه به شهادت رسید و سیده شهیدان ولایت نام گرفت.
۲. ام سلمه
حضور زنان پیامبر، از جمله ام سلمه در مراسم غدیر، در کتب مختلف مورد تاکید قرار گرفته است. صاحب روضة الصفا می‌گوید: «چون حضرت رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در غدیر خم حدیث «من کنت مولاه فعلی مولاه» در شان امیرمؤمنان فرمود پس از منبر فرود آمد و در خیمه خاص خود نشست و فرمود که امیرمؤمنان در خیمه دیگر بنشیند بعد از آن طبقات خلائق را فرمود تا به خیمه علی (رض) رفتند و زبان به تهنیت علی (علیه السلام) گشادند. چون مردم از این امر فارغ شدند امهات مؤمنین به فرموده آن حضرت نزد علی رفتند و او را تهنیت دادند».
ام سلمه یکی از دو زن پیامبر (صلی الله علیه و آله) است که حدیث غدیر را روایت کرده است. او ماجرای غدیر را چنین باز می‌گوید:
اخذ رسول الله (صلی الله علیه و آله) بید علی بغدیر خم فرفع‌ها حتی راینا بیاض ابطیه فقال «من کنت مولاه فعلی مولاه» ثم قال «ای‌ها الناس انی مخلف فیکم الثقلین کتاب الله و عترتی و لن یفترقا حتی یردا علی الحوض».
عید غدیر
در غدیرخم رسول خدا (صلی الله علیه و آله) دست علی (علیه السلام) را بالا برد، تا آنجا که سفیدی زیر بغلش را دیدیم، آنگاه فرمود: هر که من مولای او هستم پس علی مولای اوست.
بعد فرمود:‌ای مردم، من دو چیز گرانبها در میان شما بر جای می‌گذارم کتاب خدا و عترتم. این دو هرگز از هم جدا نخواهند شد تا وقتی در حوض به من برگردند.
ام سلمه از معدود کسانی است که بعد از وفات نبی اکرم (صلی الله علیه و آله) در خط ولایت امیرمؤمنان باقی ماند. او به فرزنش چنین وصیت کرد. «یا بنی الزمه فلا و الله ما رایت بعد نبیک صلی الله علیه و آله اماما ...» ; پسرکم، همراهش [علی]باش. به خدا قسم، بعد از پیامبرت امامی غیر او ندیدم. ام سلمه روایات دیگری نیز، در باره امیرمؤمنان، از پیامبر اکرم (ص) نقل کرده است.
۳. اسماء بنت عمیس
او به دلیل تقرب به اهل بیت روایات فراوانی نقل کرده است؛ تنها حدود شصت روایت از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) دارد که بسیاری از آن‌ها در منزلت امیرمؤمنان است. اسماء از سابقین در اسلام است و از جمله افرادی است که قبل از آنکه مردم در خانه ارقم ایمان بیاورند به همراه همسرش جعفر به خدمت پیامبر آمد و اسلام اختیار نمود و به همراه جعفر به حبشه مهاجرت کرد.
بعد از شهادت جعفر طیار به عقد ابوبکر در آمد و از وی صاحب (محمد) شد در آن زمان که همسر خلیفه دوم بود توطئه قتل وصی پیامبر (صلی الله علیه و آله) را با هوشیاری و ایثار تمام خنثی نمود. وی همواره از محبان و ملازمان فاطمه زهرا (سلام الله علیه) بود او بعد از شهادت حضرت فاطمه (سلام الله علیه) از جمله زنان علی (علیه السلام) شد.
فرزندش محمد را چنان تربیت کرد که از مریدان و مخلصان امیرمؤمنان شد. زمانی که در حجة الوداع شرکت جست همسر ابوبکر بود؛ و محمد بن ابی بکر نیز در مسیر حجة الوداع متولد شد. ابن عقده در کتاب ولایت حدیث غدیر را از او روایت کرده است. اسماء همچنین از راویان حدیث ردالشمس به شمار می‌رود.
۴. ام هانی بنت ابی طالب (سلام الله علیهما)
او فاخته نام دارد و خواهر امیرمؤمنان (علیه السلام) است. ام هانی از راویان و اصحاب پیامبر اکرم بود پیامبر ضمن حدیثی او را «یکی از بهترین مردم» خواند. این بانوی گرانقدر احادیثی، چون ثقلین و غدیر را از پیامبر اکرم (ص) روایت کرده است. او در باره واقعه غدیر می‌گوید:
رسول خدا (صلی الله علیه و آله) از حج بازگشت، تا در غدیر خم فرود آمد، سپس برخاست و در گرمای سوزان چنین گفت: [ای مردم هر که من مولای او هستم، پس علی مولای اوست. خدایا، هر که او را دوست دارد، دوست بدار و هر که با او دشمنی کند، دشمن بدار؛ هر که او را زبون سازد، زبون گردان و هر که او را یاری کند، یاری کن].
۵. عایشه دختر ابی بکر
او در شمار زنان پیامبر اکرم و حاضران در حجة الوداع جای داشت. در کتب مختلف اهل سنت روایت غدیر از وی نقل شده است. ابن عقده در «حدیث ولایت» روایت او را نیز ذکر می‌کند.
بررسی موضع گیری‌های وی و تطبیق آن با عملکرد ام سلمه همسر دیگر پیامبر گرامی که در تاریخ از خود بر جای نهاده و تحقیق در انگیزه ها، تعیین جهت گیری‌ها و موقعیت‌های آن دو می‌تواند برای بانوانی که امروز در مقابل امواج سهمگین و بنیانکن سیاست بازی تبلیغات رنگارنگ و هدفدار و شعار‌های برخاسته از مطامع نفسانی و دنیوی دنیاداران قرار دارند نمونه‌هایی تجربه شده و تاریخی و الگویی عملی و آکنده از راهکار‌های مذهبی و سیاسی باشد.
۶. فاطمه دختر حمزة بن عبدالمطلب
او از صحابه مشهور پیامبر (صلی الله علیه و آله) است و ابن عقده و منصور رازی حدیث غدیر را از وی نقل کرده اند. 
۷. همسر زید بن ارقم
از جمله کسانی که حدیث غدیر را روایت کرده اند زید بن ارقم و نیز همسر وی می‌باشد علامه طباطبایی ضمن نام بردن از گروه کثیری که روایت (من کنت مولاه فعلی مولاه) را نقل کرده اند به ایشان نیز اشاره می‌کند. 

عید غدیر

ب. روایات زنان تابعی

در میان روایات غدیر روایتی با ده سند به چشم می‌خورد که همه راویانش زن هستند. نام این بانوان چنین است:
۱. الشیخة ام محمد زینب ابنة احمد بن عبدالرحیم المقدسیه.
۲. فاطمه دختر امام موسی بن جعفر (علیه السلام)
۳. زینب دختر امام موسی بن جعفر (علیه السلام)
۴. ام کلثوم دختر امام موسی بن جعفر (علیه السلام)
۵. فاطمه دختر جعفر بن محمد الصادق (علیه السلام)
۶. فاطمه دختر محمد بن علی (علیه السلام)
۷. فاطمه دختر علی بن الحسین (علیه السلام)
۸. فاطمه دختر حسین بن علی (علیه السلام)
۹. سکینه دختر حسین بن علی (علیه السلام)
۱۰. ام کلثوم دختر فاطمه زهرا (س)
این گروه از فاطمه زهرا (سلام الله علیها) نقل کرده اند که حضرت فرمود:
«انسیتم قول رسول الله (صلی الله علیه و آله) یوم غدیرخم، من کنت مولاه فعلی مولاه و قوله انت منی بمنزلة هارون من موسی علیهما السلام.»
آیا سخن رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در روزغدیر را فراموش کردید، که فرمود: هر که من مولای او هستم علی مولای اوست؛ و [آیا]گفتارش را [فراموش کردید که فرمود]: [ای علی]جایگاه تو در برابر من مانند جایگاه هارون در برابر موسی است.
۱۱. عایشه بنت سعد
عایشه بیشتر روایتهایش را از پدرش سعد (۲۹) بن ابی وقاص نقل می‌کند و نزد ابن حجر از راویان موثق به شمار می‌رود.
او روایت غدیر را، از زبان پدرش چنین بازگو می‌کند:
«کنا مع رسول الله (صلی الله علیه و آله) بطریق مکة و هو متوجه الی‌ها (کذا فی النسخ و الصحیح و هو: متوجه الی المدینه) فلما بلغ غدیرخم وقف للناس ثم رد من تبعه و لحقه من تخلف فلما اجتمع الناس الیه قال: ای‌ها الناس من ولیکم؟ قالوا: الله و رسوله. ثلاثا ثم اخذ بید علی فاقامه ثم قال «من کان الله و رسوله ولیه فهذا ولیه اللهم و ال من والاه و عاد من عاداه».
با رسول خدا در راه مکه بودیم و او به سوی مکه توجه داشت. (در نسخه‌های صحیح می‌خوانیم که به مدینه توجه داشت.) وقتی به غدیر خم رسید، ایستاد؛ آنان که جلو بودند بازگشتند و آنان که عقب مانده بودند، رسیدند. مردم پیرامونش گردآمدند و حضرت فرمود:‌ای مردم، سرپرست شما کیست؟ حاضران سه بار گفتند: خدا و پیامبرش. آنگاه دست علی را بلند کرد و فرمود: هر که خدا و رسول او سرپرستش هستند، این سرپرست اوست. خدایا، هر که او را دوست دارد، دوست بدار و آن که با او دشمنی می‌ورزد، دشمن بدار.
عایشه بنت سعد حدیث دیگری نیز از پدرش روایت کرده، که ولایت علی (علیه السلام) را آشکار می‌سازد:
«سمعت ابی یقول: سمعت رسول الله (صلی الله علیه و آله) یوم الجحفه فاخذ بید علی فخطب فحمد الله و اثنی علیه ثم قال: ای‌ها الناس انی ولیکم قالوا صدقت یا رسول الله ثم اخذ بید علی فرفع‌ها فقال: هذا ولیی و یؤدی عنی دینی و انا موالی من والاه و معادی من عاداه.»
شنیدم پدرم گفت که، رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در روز جحفه دست علی (علیه السلام) را گرفت، سپس خطبه خواند، خدای را سپاس گفت، ستایش کرد و فرمود:‌ای مردم، من، ولی شما هستم. گفتند: راست گفتی،‌ای رسول خدا (ص). سپس دست علی را گرفت و بالا برد و فرمود: این جانشین من است و دین مرا ادا می‌کند. من دوست دار کسی هستم که او را دوست بدارد و دشمن کسی هستم که با او دشمنی ورزد.
۱۲. دارمیه حجونیه کنانیه
او از شیعیان معروف و بسیار مشهور حضرت امیرمؤمنان بوده به نحوی که آوازه اش تا بدان حد پیچیده بود که معاویه موقع ورود به مکه از وی سراغ گرفت این موضوع خود به خوبی می‌تواند نمایانگر فعالیت‌های مؤثر و ارزنده این بانوی شیعه و محب اهل بیت باشد (ما تنها به آن بخش از سخنان وی که مربوط به غدیر می‌شود می‌پردازیم) آنچه از گفتگوی او و معاویه بر جای مانده است را زمخشری در کتاب «ربیع الابرار» چنین باز می‌گوید:
سالی معاویه به حج رفت و از زنی که به نام دارمیه حجونیه، که سیاه چهره و تنومند بود، سراغ گرفت وقتی او را نزد معاویه آوردند، پرسید:‌ای دختر حام، چگونه ای؟
گفت: خوبم، حام نیستم، از قبیله بنی کنانم.
گفت: راست گفتی، آیا می‌دانی چرا تو را فرا خواندم؟
- سبحان الله! من غیب نمی‌دانم.
- خواستم بپرسم چرا علی را دوست داری و با من دشمنی می‌ورزی؟
- آیا از پاسخ معافم می‌داری؟
- نه.
- حال که نمی‌پذیری می‌گویم؛ من علی را به خاطر عدالتش و تقسیم یکسانش دوست داشتم و با تو دشمنی می‌ورزم، چون با آن که برای حکومت از تو سزاوارتر بود، جنگیدی و در پی چیزی برآمدی که برای تو نیست. با علی دوستی ورزیدم به خاطر ولایتی که رسول خدا (ص)، در روز غدیر خم در مقابل چشم تو، برای او اقرار گرفت، به خاطر آنکه به بیچارگان محبت می‌ورزید و دینداران را بزرگ می‌داشت و.
۱۳. حسنیه
او در خانه امام صادق (علیه السلام) پرورش یافته بود و از شاگردان مکتب وی شمرده می‌شد. حسنیه، با استعداد سرشارش، در مناظرات مختلف، که توسط هارون الرشید ترتیب داده می‌شد، شرکت جسته و از مقام ولایت دفاع می‌کرد. در یکی از این مناظره‌ها از فردی، که ابراهیم خوانده می‌شد، پرسید: آیا در هیچ جای تفاسیر شما آمده است که در حجة الوداع رسول خدا (صلی الله علیه و آله) به امر پروردگار، در غدیرخم، فرود آمده، این آیه را: (یا ای‌ها الرسول بلغ ما انزل الیک من ربک و ان لم تفعل فما بلغت رسالتک).
با بیمناکی برای مردم تلاوت کرد و سپس آیه والله یعصمک من الناس نازل شد و آیا در تفاسیر شما آمده است که پس از نزول «والله یعصمک من الناس» پیامبر خدا دست علی بن ابی طالب را گرفت؛ بر منبری، که از جهاز شتر ساخته بودند، برآمد و گفت: من کنت مولاه فعلی مولاه اللهم وال من والاه و عاد من عاداه و انصر من نصره و اخذل من خذله و العن من ظلمه. آنگاه، این آیه نازل شد: «الیوم اکملت لکم دینکم و اتممت علیکم نعمتی و رضیت لکم الاسلام دینا.» ابراهیم سر به زیر افکند، حسنیه علماء را مخاطب ساخت و آنان را به جان هارون سوگند داد. حاضران، که خود را در مقابل هارون الرشید می‌دیدند، لب به تایید گشودند. ابو یوسف گفت: بیشتر صحابه و مفسران تصریح کرده اند که این آیه در باره علی بن ابی طالب نازل شده است و حدیث من کنت مولاه فعلی مولاه نیز مشهود است. حسنیه پرسید در باره «انما ولیکم الله و رسوله و الذین آمنوا الذین یقیمون الصلاة و یوتون الزکوة و هم راکعون» چه می‌گویید؟ ابو یوسف گفت: به اجماع امت در باره علی بن ابی طالب است. آنگاه حسنیه با شگفتی پرسید: ... احکام و نصوص الهی را وا می‌نهید و بیعت روز غدیر را نادیده می‌گیرید؟!
۱۴. عمیرة بنت سعد بن مالک
او نیز از تابعین شمرده می‌شود. عمیره، اهل مدینه و خواهر سهل ام رفاعه ابن مبشر بود. او از راویان حدیث غدیر است و در سلسله سند حدیث «مناشده» امیرمؤمنان (علیه السلام) قرار دارد.
۱۵. ام المجتبی علویه
او حدیث غدیر را از عدی بن ثابت نقل کرده است و ابن عساکر در تاریخ خود از حدیث وی یاد می‌کند.
۱۶. فاطمه بنت علی بن ابی طالب (علیه السلام)
او دختر علی بن ابی طالب (علیه السلام) است و مادرش ام ولد می‌باشد. برقی در رجال خود وی را از راویان امام حسن (علیه السلام) می‌داند و در تهذیب الاحکام از راویان امیرمؤمنان (علیه السلام)، ابی حنیفه، اسماء بنت عمیس شمرده شده است. حدیث منزلت و ردالشمس از جمله روایات اوست. وی حدیث غدیر را از ام سلمه نقل نموده است. «اشهد الله تعالی لقد سمعته یقول: علی خیر من اخلفه فیکم و هو الامام و الخلیفة بعدی و سبطای و تسعة من صلب ائمة ابرار لئن اتبعتموهم وجدتموهم هادین مهدیین و لئن خالفتموهم لیکون الاختلاف فیکم الی یوم القیمة».
 
منبع : راسخون
نظر شما...

سایت تابناک از انتشار نظرات حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین (فینگلیش) معذور است.

نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار
آرشیو...
‫‪
پرطرفدارترین عناوین
آرشیو...