حفاظت از حیات زیر آب؛ ضامن توسعه پایدار
سه حوضه آبی شمال و جنوب ایران، زیستگاه هزاران گونه آبزی است که ظرفیت بسیار بالایی از لحاظ اقتصادی و توسعه پایدار دارند، اما عوامل مختلف موجب تهدید حیات بخش زیادی از آنها شده به طوری که 21 درصد گونه‌های دریای خزر نیازمند حفاظت و 6 درصد نیز در معرض خطر انقراض هستند.
کد خبر: ۲۱۸۴
تاریخ انتشار: ۱۳ اسفند ۱۳۹۷ - ۰۱:۳۴ - 04 March 2019

به اعتقاد کارشناسان، زیستمندان موجود در طبیعت برای محیط زیست و انسان‌ها بسیار مفید هستند، بر همین اساس بر ارزش ذاتی حیات وحش و کارکردهای مختلف آن شامل کارکردهای محیط زیستی، ژنتیکی، اقتصادی، اجتماعی، علمی، آموزشی، فرهنگی، تفریحی، زیبایی شناختی و همچنین نقش حیات وحش در توسعه پایدار و رفاه انسانی تاکید شده است.
طبق آمار سال 2015، بیش از 61 هزار گونه جانوری در دنیا زندگی می‌کنند که حدود 6 هزار گونه از آنها در معرض تهدید قرار دارند، این آمار بر اساس فهرست سرخ IUCN (اتحادیه بین‌المللی حفاظت از محیط زیست) تهیه شده و نشان می‌دهد که اکنون 9.7 درصد مهره‌داران جهان در معرض تهدید هستند.
در ایران، حدود هزار و 170 گونه مهره‌دار وجود دارد که بر اساس فهرست سرخ IUCN حدود 78 گونه از آنها در معرض تهدید هستند البته درجه این تهدیدها مختلف بوده و ممکن است برخی از آنها به شدت در معرض انقراض و برخی با درجه کمتر باشند اما آنچه گفته شده این است که حدود 7 درصد از گونه‌های جانوری مهره‌دار کشور در معرض تهدید قرار دارند.
در این میان، دریاها و موجودات زنده آنها با وجود اهمیت زیادشان در چرخه طبیعت، آن‌طور که باید به این اکوسیستم ارزشمند توجه نشده است اما امسال نگاه‌ها به این سمت معطوف شده و در همین راستا امسال روز جهانی حیات وحش به اکوسیستم‌های آبی مانند دریاها و اقیانوس‌ها اختصاص یافته است.
شعار امسال روز جهانی حیات وحش «حفاظت از چرخه حیات زیر دریا برای مردم و کره‌زمین» تعیین شده که نشان‌دهنده اهمیت این زیست‌بوم برای طبیعت است.
سوم مارس (12 اسفند) سالروز آغاز به کار کنوانسیون منع تجارت گونه‌‌های نادر گیاهی و جانوری (CITES) است که به عنوان روز جهانی حیات وحش نامگذاری شده است.
در ایران اولین سالروز جهانی حیات وحش در 12 اسفند ماه 92 گرامی داشته شد و از آن سال به بعد سعی شد اقداماتی در این زمینه انجام شود.

*** اهمیت اکوسیستم‌های دریایی
دریاها و اقیانوس‌ها با وسعت بیش از 71 درصد سطح کره زمین و برخورداری از بالاترین تنوع زیستی مطرح هستند، تنوع زیستی از نظر علمی به مجموعه‌ای از تنوع ژنی، تنوع گونه‌ای و تنوع اکوسیستمی در یک منطقه اطلاق می‌شود اما به زبان ساده‌تر تنوع زیستی را می‌توان گوناگونی در شکل حیات یک منطقه دانست، در حقیقت تنوع زیستی یک ثروت طبیعی است که نیاز بشر را در زمینه پوشاک، خوراک، مسکن و حتی سلامتی روح و روان تامین می‌کند.
«داود میرشکار» مدیرکل زیست‌بوم دریایی سازمان حفاظت محیط زیست روز یکشنبه همزمان با سالروز جهانی حیات وحش در گفت‌وگو با خبرنگار علمی ایرنا اظهار داشت: شعار امسال روز جهانی حیات وحش «حفاظت از چرخه حیات زیر دریا برای مردم و کره زمین» تعیین شده است.
وی افزود: در دنیا کشورهایی که دریا دارند از نعمات آن نیز بهره می‌برند، برداشت از منابع دریایی می‌تواند بخش زیادی از نیازهای آن سرزمین را مرتفع و بحث امنیت غذایی آن را تامین کند لذا دارا بودن یک کشور از سواحل و دریا یک مزیت است غیر از آنکه برداشت از منابع زیستی انجام می‌شود فعالیت‌های اقتصادی، حمل و نقل کالا، مواد سوختی و انرژی همه از مزیت هایی است که دریاها برای یک کشور به ارمغان می‌آورند.
وی خاطرنشان کرد: همانطور که در قرآن کریم نیز آمده حیات از زیر دریاها آغاز شده، از این رو این مقوله بسیار حایز اهمیت است، همواره زندگی در زیر دریاها برای انسان جالب بوده و سعی در کشف آنها داشته است اما با تمام این کنجکاوی‌ها دانشمندان معتقدند هنوز شاید بسیاری از گونه‌های دریایی شناسایی نشده باشند.
میرشکار ادامه داد: ایران از شمال با دریای خزر و از جنوب با خلیج فارس و دریای عمان احاطه شده و این سه دریا مزایای ویژه‌ای هم از نظر اقتصادی و هم استراتژیک برای کشور ایجاد کرده است.
وی گفت: خلیج فارس و دریای عمان با دارا بودن منابع عظیم زیستی و ذخایر عظیم غیر زیستی از بزرگ‌ترین پناهگاه‌های موجودات دریایی مانند آب‌سنگ‌های مرجانی، ماهیان کوچک، ماهیان شیلاتی و غیر شیلاتی، صدف‌ها، حلزون‌ها، نرم تنان، شقایق‌های دریایی، اسفنج‌‌های دریایی، عروس‌‌های دریایی، لاک پشت‌ها، دلفین‌ها، کوسه‌ماهی‌ها و بسیاری از موجودات دریایی دیگر است.
وی افزود: بیش از هزار و 600 گونه ماهی، 15 گونه میگو، 10 گونه پستانداران دریایی، 7 گونه دلفین، 5 گونه لاک‌پشت دریایی، بیش از 100 گونه آب‌سنگ مرجانی و بیش از 70 گونه پرنده در آب‌های جنوب ایران گزارش شده است، لاک‌پشت‌های دریایی و برخی ماهیان از جمله کوسه‌ماهی‌ها جزو گونه‌های در معرض خطر محسوب می‌شوند.
میرشکار ادامه داد: همچنین جنگل‌های مانگرو و آب‌سنگ‌های مرجانی دو زیستگاه با اهمیت و پر تولید خلیج فارس و دریای عمان هستند که جنگل‌های مانگرو به عنوان اکوسیستم‌های حایل بین دریا و خشکی است که از دو گونه حرا و چندل تشکیل شده و مجموع مساحتی بیش از 21 هزار هکتار را در سواحل ایران شامل می‌شود.
وی اظهار داشت: در واقع در خلیج فارس و دریای عمان دو زیستگاه بسیار با ارزش و پر تولید مانند جنگل‌های حرا و آب‌سنگ‌های مرجانی وجود دارد که از زیستگاه‌های پر تولید کره زمین محسوب می‌شوند یعنی تولید اولیه آنها بسیار بالاست و ماهیان شیلاتی تولید می‌کنند و زادآوری در آنها بسیارزیاد است لذا بیوم زنده‌ای که تولید می‌کنند بسیار بالا است.
مدیرکل زیست بوم دریایی سازمان حفاظت محیط زیست اظهار داشت: آب‌سنگ‌های مرجانی بعد از جنگل‌های حاره‌ای به عنوان دومین بیوم پرتولید کره زمین محسوب می‌شود، در واقع حیات بیش از هزاران گونه جانوری به این زیستگاه‌ها مرتبط است این زیستگاه‌ها محیطی امن برای زادآوری، گذراندن زمان لاروی و نوزادی برای این گونه‌ها هستند و در واقع نوزادگاه‌های ما در دریاها محسوب می‌شوند، البته باید بدانیم آب‌سنگ‌های مرجانی جزو گونه‌های در معرض انقراض در کل کره زمین هستند.
وی گفت: علف‌های دریایی، سواحل صخره‌ای، سواحل شن و ماسه‌ای، مناطق جزر و مدی، مصب‌ها، خوریات و خلیج‌ها از دیگر زیستگاه‌های دریایی محسوب می‌شوند که تنوع زیستی منحصر به فردی را در خود جای داده‌اند.
میرشکار افزود: این زیستگاه‌ها مزایای بسیار زیادی چه از حیث اقتصادی، تنوع زیستی و گردشگری برای ما ایجاد کردند از برخی از این پتانسیل‌ها توانستیم به درستی استفاده کنیم و از برخی نیز به علت برداشت بی‌رویه و تخریب زیستگاه‌ها محروم شدیم و در برخی نقاط کشور مانند خلیج نایبند این زیستگاه‌ها کارکرد اصلی خود را به دلایل مختلف اعم از تخریب، آلودگی بالا و استحصال سواحل از دست داده و یا بسیار ضعیف شده‌اند.

** شناسایی حدود 19 گونه دریایی در خلیج فارس
وی به گونه‌های دریایی در خطر انقراض در خلیج فارس اشاره کرد و گفت: لاک‌پشت‌های دریایی، پرندگان آبزی و کنار آبزی، پستانداران دریایی و برخی از ماهیان، شکم پایان، صدف‌ها و خارپوستان جزو گونه‌های در خطر انقراض هستند.
میرشکار افزود: 5 گونه لاک‌پشت شامل منقار عقابی، پشت چرمی، سبز، زیتونی و سرخ در خلیج فارس وجود دارد که لاک‌پشت منقار عقابی، سبز و زیتونی در یک دهه اخیر برای تخم‌گذاری در سواحل خلیج فارس، جزایر و دریای عمان دیده شده‌اند.
وی درباره تعداد گونه‌های دریایی در خلیج فارس گفت: طی بررسی‌های اخیر که در حوزه سواحل مکران انجام شد بنا به گفته صیادان با برابری در کلیدهای شناسایی حدود 19 گونه دریایی مانند دلفین‌ها و نهنگ‌ها شناسایی شده است اما گزارش تکمیلی با پایش میدانی توسط کارشناسان پستانداران دریایی در حال انجام است که بعد از نهایی شدن اعلام می‌شود، در گذشته 10 گونه پستانداران اعلام شده بود که اکنون به 19 گونه رسیده است.

*** آبسنگ‌های مرجانی گونه‌ای در خطر انقراض
میرشکار اظهار داشت: 100 گونه آبسنگ‌های مرجانی ثبت شده در خلیج فارس و دریای عمان وجود دارد که بسیاری از آنها
به علت بهره‌برداری ناپایدار، تغییرات اقلیم، صید و صیادی غیر مسئولانه و غیر مجاز، آلودگی‌ها، استحصال زمین از دریا و گردشگری دریایی غیر مسئولانه در معرض خطر انقراض هستند.

** شناسایی بیش از دو هزار گونه آبزی در دریای خزر
میرشکار درباره وضعیت زیستی دریای خزر گفت: دریای خزر زیستگاه و مامن گرانبهاترین ماهیان دنیا است و به لحاظ تنوع زیستی بسیار غنی است، بهترین گونه شناخته‎شده ماهیان خزر، ماهیان خاویاری است که از منابع اقتصادی با ارزش و از حیث تنوع زیستی جزو گونه‌های ارزشمند این اکوسیستم محسوب می‌شوند.
وی افزود: تاکنون بیش از دو هزار گونه در دریای خزر شناسایی شده است، حضور ماهیان مهم‌ترین فون این اکوسیستم آبی به شمار می‌رود، اکوسیستم دریای خزر دارای 133 گونه ماهی، 380 گونه زئوبنتوز، 315 گونه زئوپلانکتون ،450 گونه فیتوپلانکتون و 466 گونه پرنده است.
میرشکار ادامه داد: از میان ماهیان شناسایی شده بیشتر ساکن آب شیرین (رودخانه‌ها و تالاب‌ها) هستند و حدود 23 درصد از آنها را ماهیان مهاجر از دریا به رودخانه تشکیل می‌دهند، حدود 17 درصد از گونه‌های ماهی این منطقه غیر بومی هستند. 44 درصد از گونه‌های ماهیان این منطقه قابلیت بهره‌برداری اقتصادی دارند و 24 درصد از گونه‌های ماهیان این منطقه، انحصاری دریای خزر بوده و در سایر نقاط دنیا وجود ندارند.
وی اظهار داشت: این گونه‌ها به لحاظ حفاظتی دارای ارزش ویژه‌ای هستند ضمن اینکه از خصوصیات ویژه این اکوسیستم منحصر به فرد به حساب می‌آیند و باید نسبت به حفاظت از آنها تمهیدات خاصی صورت گیرد.
وی گفت: 6 درصد از گونه‌های این منطقه شدیدا در معرض خطر انقراض هستند، 21 درصد نیازمند حفاظت بوده و فقط 36 درصد وضعیت خوبی دارند، به طور کلی تخریب زیستگاه مخصوصا برای ماهیانی که مهاجر بوده و در رودخانه تولید مثل می‌کنند؛ چرخه زندگی آنها را به خصوص در دوره تولید مثل برهم زده است، همچنین صید بی‌رویه گونه‌های اقتصادی از عوامل مهم در خطر انقراض قرار گرفتن گونه‌های ماهیان این منطقه هستند.

** دلایل کاهش تنوع زیستی در سطح جهان و ایران
میرشکار به کاهش تنوع زیستی در دنیا و کشور اشاره کرد و گفت: بی‌توجهی به ارزش‌های زیست محیطی و تنوع زیستی و عدم مدیریت پایدار بهره‌برداری، در دسترس نبودن اطلاعات پایش‌های مستمر گونه‌ها و زیستگاه‌ها، افزایش جمعیت و گسترش فعالیت‌های انسانی به ویژه در مناطق حساس اکولوژیکی، جدایی حفاظت و توسعه اقتصادی و عدم انطباق برنامه‌های توسعه‌ای با برنامه‌های حفاظتی، تغییر کاربری اراضی و مصرف بیش از حد سموم، کودهای شیمیایی و آفت‌کش‌ها برخی از دلایل کاهش تنوع زیستی است.
وی افزود: بهره‌برداری بیش از حد از منابع گیاهی و جانوری، آلودگی آب و خاک در اثر فعالیت‌های مختلف صنعتی و کشاورزی، انتقال و معرفی گونه‌های غیر بومی، تجارت غیر قانونی حیوانات و بذرهای گیاهی، صید و شکار غیر مسئولانه و غیر مجاز و ابزارهای نامتعارف و غیرمجاز بی‌شمار شکار و صید از دیگر دلایل کاهش تنوع زیستی در سطح جهان و ایران است.

*** حفاظت و بهره‌برداری پایدار از اکوسیستم‌های طبیعی راه نجات تنوع زیستی
وی تاکید کرد: حفاظت و بهره‌برداری پایدار از اکوسیستم‌های طبیعی راه نجات تنوع زیستی است، در صورت پذیرش این موضوع توسط تمامی ارکان یک جامعه با دو واقعیت روبه‌رو خواهیم بود اول اینکه زیستگاه‌ها با سرعتی پر شتاب در حال نابودی است و همراه با نابودی زیستگاه‌ها یک چهارم تنوع زیستی جهان نیز محو می‌شود، دوم اینکه زیستگاه‌ها را نمی‌توان نجات داد مگر اینکه با معرفی معیشت‌های جایگزین و ارتقای سطح معیشت و زندگی، مشارکت جوامع محلی را در حفاظت و بهره‌برداری پایدار از منابع طبیعی داشته باشیم.
میرشکار گفت: در این راستا معاونت محیط زیست دریایی سازمان حفاظت محیط زیست اقدامات خود را به سه سطح ملی، بین‌المللی و منطقه‌ای معطوف کرده است.
وی افزود: «آموزش جوامع محلی از طریق برگزاری کارگاه‌های آموزشی به منظور حفاظت گونه‌های در معرض خطر انقراض و امداد و نجات آنها و همچنین آموزش همگانی در سطح مدارس، ادارات دولتی و نظامیان»، «تدوین برنامه‌های اقدام ملی حفاظت از گونه‌های در معرض خطر انقراض و زیستگاه‌های طبیعی با مشارکت تمامی ذینفعان»، «اجرایی کردن برنامه‌ها و سیاست‌های کنوانسیون‌های بین‌المللی و منطقه‌ای حفاظت از تنوع زیستی (CMS, CBD ، CITES ، کنوانسیون تهران) و پایش تنوع زیستی از جمله گونه‌های در معرض خطر انقراض، زیستگاه‌های با اهمیت برخی از اقدامات این معاونت است.
میرشکار ادامه داد: «امداد و نجات تنوع زیستی دریایی از جمله پستانداران دریایی و لاک پشت‌های دریایی»، «تدوین پروپزال پیشنهاد اضافه شدن گونه‌های در معرض تهدید و توجیه جهت گنجاندن نام آنها در لیست ضمایم کنوانسیون‌های مربوطه در راستای حفاظت موثرتر از آن گونه‌ها»، «همکاری در برگزاری نشست‌ها، کنفرانس‌ها، همایش‌های با موضوع حفاظت از تنوع زیستی و جلب مشارکت دانشگاهیان، نهادهای دولتی، غیردولتی و ارگان‌های نظامی و انتظامی»، «انعقاد تفاهم‌نامه با نهادهای ملی اعم از دولتی و غیردولتی و مردم‌نهاد و همچنین تفاهم‌نامه با سایر کشورها در راستای حفاظت از تنوع زیستی» و «همکاری در تدوین، ترجمه و چاپ کتاب و راهنماهای مرتبط با حوزه تنوع زیستی و حفاظت از آنها» از دیگر برنامه‌های معاونت دریایی سازمان محیط زیست در راستای حفاظت و بهره‌برداری پایدار از اکوسیستم‌های طبیعی است.

ایرنا

نظر شما...

سایت تابناک از انتشار نظرات حاوی توهین و افترا و نوشته شده با حروف لاتین (فینگلیش) معذور است.

نام:
ایمیل:
* نظر:
آخرین اخبار
آرشیو...
پرطرفدارترین عناوین
آرشیو...